Stanowisko Rady Wydziału

Warszawa, 24 marca 2026

Stanowisko Rady Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego

w sprawie Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie

Rada Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego z niepokojem śledzi informacje pojawiające się w przestrzeni publicznej na temat Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie – unikatowej instytucji, zajmującej się zachowaniem i upowszechnianiem polskiego dziedzictwa literackiego i kulturalnego w kraju i za granicą.

Sprzeciw budzi naruszanie przez Zarząd Województwa Mazowieckiego procedur w konkursach na stanowisko dyrektora tej placówki (niezatwierdzenie wyników pierwszego konkursu w 2024 r. przez marszałka województwa mazowieckiego oraz obniżenie wymagań wobec kandydatów w regulaminie drugiego konkursu w 2025 r.), ale przede wszystkim odpływ wysoko wykwalifikowanych pracowników (archiwistów, muzealników i literaturoznawców) w ciągu ostatnich 18 miesięcy. W efekcie Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego zrezygnowało ze współprowadzenia tej jednostki (decyzja z 20.02.br.). Te przyczyny stały się impulsem do wyrażenia naszych obaw o zgromadzone w tej placówce bezcenne rękopisy, archiwa, księgozbiory i pamiątki po najwybitniejszych twórcach literatury polskiej. Stanowią one część narodowego dziedzictwa, którego ochrona wymaga nie tylko odpowiednich środków finansowych, lecz także wysokich kompetencji merytorycznych.

Muzeum od czasu jego powstania w 1948 r. było zapleczem niezliczonych prac badawczych pracowników Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, prowadzonej przez nich dydaktyki oraz samokształcenia studentów. Szczególnie bliska wielu z nas była ta placówka w okresie dyrekcji dra hab. Jarosława Klejnockiego, wieloletniego pracownika naukowo-dydaktycznego naszego Wydziału, cenionego literaturoznawcy i krytyka literackiego, znakomitego poety i eseisty. Współpraca ze wszystkimi działami Muzeum, organizowane wspólnie przedsięwzięcia naukowe i kulturalne (sesje, odczyty, promocje książek) stanowiły naturalne przedłużenie aktywności pracowników Wydziału Polonistyki.

Kontrowersje związane z wyłonieniem nowego dyrektora, decyzje administracyjne i kadrowe oraz brak nadzoru merytorycznego nad zbiorami, a następnie zrzeczenie się przez Ministerstwo odpowiedzialności za losy placówki (i przekazanie zarządu marszałkowi województwa mazowieckiego) doprowadziło do destabilizacji Muzeum, obniżenia jego prestiżu i ograniczenia działalności do wymiaru lokalnego.

Wstrzymanie finansowania Muzeum z budżetu centralnego stawia pod znakiem zapytania modernizację ekspozycji stałej, stworzonej jeszcze w drugiej połowie XX w., jak również rodzi zasadnicze pytania o zabezpieczenie samej siedziby instytucji, wymagającej natychmiastowego remontu generalnego. Brak katalogów cyfrowych, elementów multimedialnych w prezentacji zasobów, a nawet wind i udogodnień dla osób z niepełnosprawnościami już teraz ogranicza rangę tej placówki na mapie kulturalnej Warszawy.

Środowisko akademickie Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, którego absolwenci i pracownicy od dziesięcioleci współtworzą polską kulturę literacką oraz prowadzą badania nad jej dziedzictwem, czuje się w szczególny sposób zobowiązane do wypowiedzenia krytycznej opinii w tych kwestiach.

Wyrażamy nadzieję, że w najbliższej przyszłości możliwe będzie przywrócenie stabilnych warunków funkcjonowania Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie, odbudowanie jego pozycji jako ważnego partnera dla środowisk naukowych i kulturalnych oraz zapewnienie właściwej opieki nad przechowywanymi w nim spuściznami i pamiątkami oraz ich odpowiednim udostępnianiem odwiedzającym z kraju i z zagranicy.